تحلیل تاریخی نقش مطبوعات در شکل‌گیری هویت ملی مصر (1882-1914)

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسنده

گروه تاریخ تمدن و تاریخ معاصرجهان اسلامی، مجمتع تاریخ سیره و تمدن اسلامی، جامعه المصطفی العالمیه، ایران.

چکیده

پژوهش حاضر به بررسی نقش مطبوعات مصر در فرآیند شکل‌گیری هویت ملی آن کشور در دوره زمانی ۱۸۸۲–۱۹۱۴ می‌پردازد. پرسش اصلی آن است که چگونه رسانه‌های چاپی، به‌ویژه نشریات سیاسی و فرهنگی، در بازتعریف مفهوم «ملت مصر» و بسیج ضداستعماری در واکنش به اشغال بریتانیا و افول خلافت عثمانی ایفای نقش کردند. هدف پژوهش، تحلیل گفتمان مطبوعات به‌عنوان ابزار تولید معنا و هویت در بستر استعمار و تحولات فکری نخبگان مصری است.روش تحقیق تاریخی ـ تحلیلی با رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی است. داده‌ها از منابع آرشیوی، نسخه‌های نشریات دوره استعمار، و آثار شخصیت‌های برجسته‌ای چون مصطفی کامل، احمد لطفی السید، رشید رضا و جرجی زیدان گردآوری شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که مطبوعاتی چون اللواء، الجریدة، الهلال و المنار با تولید روایت‌های تاریخی، بازنمایی قهرمانان ملی، ترویج زبان عربی و نقد استعمار، نقش مؤثری در نهادینه‌سازی هویت ملی ایفا کردند. با این حال، محدودیت‌های سیاسی، اقتصادی و سانسور استعماری مانع از تحقق کامل پروژه ملت‌سازی شد. این پژوهش با ارائه الگویی تحلیلی، بر اهمیت رسانه در فرآیند ملت‌سازی در جوامع پسااستعماری تأکید می‌ورزد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Historical analysis of the role of the press in the formation of Egyptian national identity (1882-1914)

نویسنده [English]

  • َAli Elahi tabar
Department of History of Civilization and Contemporary History of the Islamic World, Islamic History and Civilization History Society, Al-Mustafa Al-Alamiyah Society, Iran
چکیده [English]

This study investigates the role of Egyptian print media in shaping national identity between 1882 and 1914.
It explores how political and cultural periodicals contributed to redefining the concept of the “Egyptian nation” and mobilizing anti-colonial sentiment in response to British occupation and the decline of the Ottoman Caliphate. The research analyzes press discourse as a tool for meaning-making and identity formation within colonial contexts and intellectual transformations among Egyptian elites.
Employing a historical-analytical method and critical discourse analysis, the study draws on archival sources, colonial-era publications, and writings of key figures such as Mustafa Kamil, Ahmad Lutfi al-Sayyid, Rashid Rida, and Jurji Zaydan.
Findings reveal that newspapers like Al-Liwa’, Al-Jarida, Al-Hilal, and Al-Manar played a formative role in institutionalizing national identity through historical narratives, representations of national heroes, promotion of Arabic language, and critiques of colonialism. Nonetheless, political constraints, economic pressures, and colonial censorship limited the full realization of the nation-building project.
By proposing an analytical framework, the study highlights the strategic function of media in postcolonial nation-building processes.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Egypt
  • National Identity
  • Press
  • Al-Lawa
  • Al-Jarida
  • Al-Hilal and Al-Manar

مراجع

  1. اسدی، ع. ( (1398). تاریخ سیاسی مطبوعات مصر. تهران: انتشارات آوای نور.
  2. الجریدة. (1907). 10 مارس. مقال بعنوان «الوطنیه فی مصر»
  3. الجریدة. (1907). 11 مارس. مقال بعنوان «ما هو الوطن»
  4. الجریدة. (1907). العدد 1، ص. 1. آرشیو روزنامه الجریدة، دار الوثائق القومیة، القاهرة.
  5. الجریدة. (1908). العدد 67، ص. 2. آرشیو روزنامه الجریدة، دار الوثائق القومیة، القاهرة.
  6. الهلال. (1895). العدد 30، ص. 3. آرشیو مجله الهلال، دار الهلال، القاهرة.
  7. اللواء. (1900). ینایر. مقال بعنوان «رابطه الدین و رابطه الوطن».
  8. اللواء. (1906). العدد 23، ص. 1. آرشیو روزنامه اللواء، دار الوثائق القومیة، القاهرة.
  9. المازنی، م. (2020). الصحافة وأثرها فی الأدب العربی المعاصر فی مصر بین 1798–2000. مجلة الأدب العربی المعاصر، 12(3)، 77–94.
  10. دانشنامه جهان اسلام. (۲۰۱۰). مدخل «مصر: تاریخ مطبوعات عرب‌زبان». تهران: بنیاد دائرة‌المعارف اسلامی.
  11. زیدان، ج. (1901). تاریخ التمدن الإسلامی. القاهرة: دار الهلال.
  12. عبده، ابراهیم. (1945). تطور الصحافه المصریه (الطبعة الثانیة). القاهره: مطبعة التوکل بمصر.
  13. عبدالنبی، م. (2019). الصحافة الثقافیة فی مصر: دراسة فی تطور الخطاب الثقافی. المجلة العربیة للإعلام والاتصال، 5(2)، 59–72.
  14. عبدالمجید، ن. (2021). دور الصحافة فی تشکیل الوعی التاریخی فی مصر الحدیثة. مجلة التاریخ العربی المعاصر، 8(1)، 85–102.
  15. رضا، ر. (1905). الاجتهاد و التقلید. المنار، العدد 45، ص. 4.
  16. رضا، ر. (1909). الخلافة و شروطها. المنار، العدد 132، ص. 6.
  17. رضا، ر. (1910). العقل و التعلیم الدینی. المنار، العدد 145، ص. 2.
  18. رضا، ر. (1912). السیاسة فی الإسلام. المنار، العدد 165، ص. 4.
  19. رضا، ر. (1923). الخلافة أو الإمامة العظمى. القاهرة: مطبعة المنار.
  20. میخائیل، ر. (2010). مصر النهضة: الصحافة المصریة والحرکة الوطنیة 1882–1922. القاهرة: الهیئة العامة للکتاب.
  21. نعمة، ل. (2022). الخطاب الوطنی فی الصحف العامة المصریة 1882–1914. .
  22. یونس، م. (2023). الأهرام مرآة للهویة المصریة وتعزیز الوطنیة. بوابة الأهرام.
  23. Abaza, M. (1993). The changing images of Egypt in Indonesian Islamic discourse. Archipel, 45, 101–120.
  24. Bassiouney, R. (2014). Language and identity in modern Egypt. Edinburgh University Press.
  25. Erlich, H. (2011). Kamil, Mustafa (1874–1908). In H. L. Gates Jr. & E. B. Higginbotham (Eds.), Dictionary of African Biography (Vol. 4, pp. 215–218). Oxford University Press.
  26. Gershoni, I. (1992). The evolution of national culture in modern Egypt: Intellectual formation and social diffusion, 1892–1945. Poetics Today, 13(2), 343–346.
  27. Kerr, M. H. (1966). Islamic reform: The political and legal theories of Muhammad Abduh and Rashid Rida. University of California Press.
  28. Reid, D. M. (1990). The Odyssey of Ahmad Lutfi al-Sayyid: Liberalism and the Egyptian Nation, 1872–1963. Cairo: American University in Cairo Press.
  29. Saldanha Álvarez, J. M. (2014). Journalism and literature in the Egyptian revolution of 1882. SAGE Open, 4(3).
  30. Zaman, M. Q. (2002). The ulama in contemporary Islam: Custodians of change. Princeton University Press.

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار