نگرش مطبوعات به سیاست‌های انگلستان در ایران از سال‌های ۱۳۳۰ تا ۱۳۳۲ش

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 گروه معارف اسلامی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران

2 دانشجوی دکتری تاریخ، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران.

چکیده

بررسی روابط سیاسی ایران و انگلیس در دوره پهلوی دوم و نگرش مطبوعات نسبت به این روابط از جمله مباحث قابل تأمل در دوره معاصر می‌باشد. چنانچه با شکل‌گیری نهضت ملی شدن نفت و خلع ید از شرکت نفت انگلیس، روابط سیاسی ایران با انگلیس وارد ابعاد جدیدی شد. بر این اساس، این سوال اساسی مطرح می‌شود که نگرش مطبوعات به سیاست‌های انگلستان در ایران از سال 1330 تا 1332 چگونه بود؟ بنابر یافته-های پژوهش در تمام این مدت مطبوعات، با استفاده از فضای باز سیاسی ایجاد شده، توانست نقش فعالی را در خودآگاهی مردم و همچنین تشویق مردم به مشارکت فعال و حداکثری در ملی شدن نفت ایفا نماید. به طوری که در ماجرای تصویب اصل ملی شدن صنعت نفت و روی کار آمدن دولت جبهه ملی برای اجرای این قانون، تقریباً همه مطبوعات موضع‌گیری مثبت به این قضیه داشتند و در پدید آمدن انسجام و اتحاد ملی نقش مستقیم و مؤثری بر عهده گرفتند. اما به تدریج اختلاف و درگیری مطبوعاتی و حزبی، هم در سطح نهادهای سیاست و هم در سطح جامعه و بین عموم مردم رو به افزایش و گسترش گذاشت و همین عامل نیز در کودتای ۲۸ مرداد باعث پیروزی کودتاچیان شد. روش تحقیق توصیفی- تحلیلی است و برای گردآوری اطلاعات از مطالعۀ اسنادی و کتابخانه‌ای بهره گرفته شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Attitude of the Iranian Press toward British Policies in Iran from 1951 to 1953 CE (1330–1332 AH/Sh)

نویسندگان [English]

  • Hadi Bayati 1
  • Mahmood Saljoghi 2
1 Department of Islamic Studies, Mazandaran University, Babolsar, Iran
2 PhD student in history, Ferdowsi University of Mashhad, Iran.
چکیده [English]

Examining the political relations between Iran and Britain during the Second Pahlavi period, alongside the attitude of the press toward these relations, constitutes a notable subject of inquiry in contemporary Iranian history. With the emergence of the Nationalization Movement of the Iranian Oil Industry and the subsequent expropriation of the Anglo-Iranian Oil Company, Iran's political relations with Britain entered a new phase. Accordingly, the fundamental question arises: What was the attitude of the Iranian press toward British policies in Iran from 1951 to 1953? The research method employed is descriptive-analytical, and data collection was conducted through documentary and library-based research. According to the findings, throughout this period, the press—capitalizing on the relatively open political atmosphere—was able to play an active role in fostering public consciousness and encouraging popular participation and maximal engagement in the oil nationalization movement. In the course of the ratification of the oil nationalization law and the subsequent ascension of the National Front government to implement this legislation, nearly all press outlets adopted a positive stance, thereby assuming a direct and effective role in generating national cohesion and unity. However, gradually, journalistic and partisan divisions—both at the level of political institutions and within society at large—began to escalate, and this very factor ultimately contributed to the success of the coup plotters in the 28 Mordad (August 19, 1953) coup d'état.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Anglo-Iranian Oil Company
  • Press of the 1950s (1330s AH/Sh)
  • Political Relations
  • Oil Nationalization
آبراهامیان، یرواند،(1391)، ایران بین دو انقلاب، ترجمه گل‌محمدی و فتاحی،‌ چاپ هجدهم، تهران، نشر نی.
افخمی، حسین­علی، علی­دادی مسعود(1397)، بازتاب ملی شدن صنعت نفت در روزنامه کیهان و اطلاعات، فصلنامه انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات، سال 14، شماره 53.
ب‍رزی‍ن‌، م‍س‍ع‍ود،(1344)، س‍ی‍ری‌ در م‍طب‍وع‍ات‌ ای‍ران‌، ب‍ی‌جا، تهران، چاپخانه راستی.
پالمر، رابرت روزل،(1357)، تاریخ جهان نو، ترجمه ابوالقاسم طاهری، تهران، امیر کبیر.
جامی،(1362)، گذشته چراغ راه آینده است، تاریخ ایران در فاصله دو کودتا 1299-1332، تهران، نشر ققنوس.
جمشیدیان، سجاد،(1395)، مطبوعات و دولت دکتر مصدق، نقش مطبوعات در سقوط دولت مصدق، فصلنامه اسناد بهارستان.
حسینیان، روح الله و دیگران،(1388)، نشست تخصصی بررسی مطبوعات در بسترسازی کودتای ۲۸ مرداد، تهران، موسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.
شیخ نوری، محمد امین،‌(1390)، مسائل سیاسی و اقتصادی نفت در ایران، تهران، انتشارات پیام نور.
طلوعی، محمود،(1372)، بازیگران عصر پهلوی، ج 6، تهران، علم.
علم، مصطفی،(1371)، نفت ­قدرت و اصول، ملی شدن صنعت نفت و پیامدهای آن، ترجمه غلام‌حسین صالحیار، تهران، نشر اطلاعات.
فاتح، مصطفی،(1384)، ۵۰ سال نفت ایران، تهران، نشر علم.
کاتم،ریچارد،(1378)، ناسیونالیسم در ایران، چاپ دوم، تهران، کویر.         
کولائی، الهه،(1376)، استالینسیم و حزب توده ایران، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
م‍ح‍ی‍ط طب‍اطب‍ای‍ی‌، م‍ح‍م‍د،(1366)، ت‍اری‍خ‌ ت‍ح‍ل‍ی‍ل‍ی‌ م‍طب‍وع‍ات‌ ای‍ران‌، تهران، بعثت.
مقصودی، علی اصغر،(1395)، تحلیل رویکرد مطبوعات سیاسی به جنبش ملی شدن صنعت نفت ­ایران، ‌فصلنامه ­سیاست، مجله­ دانشکده‌ حقوق ­و­ علوم‌ سیاسی، دوره ‌46 ش ‌1، بهار.
مکی، حسین،(1357)، نفت و نطق مکی ج‍ری‍ان‌ م‍ذاک‍رات‌ ن‍ف‍ت‌ در م‍ج‍ل‍س‌ پ‍ان‍زده‍م‌ درب‍اره‌ ق‍رارداد ن‍ف‍ت‌ ای‍ران‌ و ان‍گ‍ل‍ی‍س‌، تهران، امیر کبیر.
موسی زاده، علیرضا،(1384)، ملی شدن صنعت نفت و کسوف انگلستان در خاورمیانه ۱۹۴۸-۱۹۵۴، تهران، نشر نامدار.
نجاتی،‌ غلامرضا،(1368)، جنبش ملی شدن صنعت نفت در ایران و کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، تهران، نشر انتشار.
هوشنگ مهدوی، عبدالرضا،(1375)، روابط خارجی ایران از ابتدای صفویه تا پایان جنگ جهانی دوم، تهران، امیرکبیر.
روزنامه:
اطلاعات، 28 تیر 1328، شماره 1983.
ایران ما، 27 اردیبهشت، 1326.
آتش، پنج‌شنبه، ۲۹ فروردین ۱۳۲۵، سال اول، شماره اول.
---، پنج‌شنبه، ۴ تیر ۱۳۲۶، شماره ۲۰۳.
---، چهارشنبه، ۲۵ آبان ۱۳۲۸، سال پنجم، شماره ۷۲۱.
---،یک‌شنبه، ۲۵ فروردین ۱۳۳۰، سال پنجم، شماره ۹۰۵.
---، سه‌شنبه، ۲۷ فروردین ۱۳۳۰، سال پنجم، شماره ۹۰۶.
---، پنج‌شنبه، ۹ خرداد ۱۳۳۰، سال پنجم، شماره ۹۴۲.
---، یک‌شنبه، ۳۱ شهریور۱۳۳۰، سال پنجم، شماره ۱۰۳۱.
---، یک‌شنبه، ۱۷ آذر ۱۳۳۰، سال پنجم، شماره ۱۰۹۲.
---، دوشنبه، ۱۸ آذر۱۳۳۰، سال پنجم، شماره ۱۰۹۳.
---، پنج‌شنبه، ۱۹ تیر 1331، سال پنجم، شماره ۱۲۴۸.
آذر، یک‌شنبه، ۱۱ فروردین ۱۳۳۰، سال اول، شماره ۲۳۵.
----، دوشنبه، ۱۲ فروردین۱۳۳۰، سال اول، شماره ۲۳۶.
----، سه‌شنبه، ۱۳فروردین۱۳۳۰، سال اول، شماره ۲۳۷.
----، پنج‌شنبه، ۱۵ فروردین ۱۳۳۰، سال اول، شماره ۲۳۸.
باختر امروز، 22 شهریور 1329، شماره 334.
ـــــــــــــ، 20 مرداد 1332.
ــــــــــ، 20 مرداد 1332.
بسوی آینده، 1 تیر 1329، شماره 43.
-------، پنجشنبه، ۲۴ اسفند ۱۳۲۹.
------، جمعه،۳۰ فروردین، ۱۳۳۰.
-----،  هفت آذر 1329، شماره 173.
نوید آینده، 22 بهمن 1329، شماره 3.
یغما، پنج‌شنبه، ۱۵ شهریور ۱۳۲۴، سال سوم، شماره ۱۱۷.
-----، دوشنبه، ۱۹ شهریور ۱۳۲۴، سال سوم، شماره ۱۱۹.
----، پنج‌شنبه، ۱۹ شهریور ۱۳۳۰، دوره دوم، شماره اول.
رهبر، سه‌شنبه، ۲۶ اردیبهشت ۱۳۳۲، سال دوم، شماره ۲۸۸.
داد، 19 فروردین 1330، شماره 2066.
شاهد، شنبه، ۲۶ اسفند ۱۳۲۹.
کیهان، 7 خرداد 1329، شماره 2135.
مردم، 22 خرداد 1329، شماره 27.