آسیب شناسی تعصّبات مذهبی و سیاسی در تاریخ نگاری (تأملی در سیره نگاری حسین مونس)

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه تاریخ پژوهشگاه حوزه و دانشگاه ، قم، ایران.

10.22034/mte.2023.17211.1767

چکیده

حسین مونس، مورخی مصری (د. ۱۹۹۶م) است که چندین کتاب و اثر تاریخی و جغرافیایی در باره سیره رسول-خدا(ص) و مباحث مربوط به تاریخ اسلام دارد. در این مقاله، مسأله این است که سیره‌نگاری حسین مونس چه ویژگی‌های دارد؟ زیرا وی بر اساس ادعای نخستین خود، به ویژه در کتاب «دراسات فی السیره النبویه»، در صدد نگارش اثری نقادانه، علمی و به‌دور از نگاه احساسی در باره سیره رسول‌خدا(ص) بوده است، و هدف از پژوهش حاضر، بررسی این ادعا و نقد آن است. این پژوهش، با روش کتابخانه‌ای و توصیفی به این نتیجه رسیده است که حسین مونس، بر خلاف ادعای خود، در خلال آثارش مسیری غیر علمی را پیش گرفته و در برخی موارد دچار نوعی نگاه تعصّب‌آمیز شده است. وی به سبب همین نگاه، در باره دین و اعتقاد عبدالمطّلب، ایمان ابوطالب، نزول وحی، نقش برخی از افراد همچون ابوبکر، عمر و امیرالمؤمنین علی(ع)، وضعیت اقتصادی رسول‌خدا(ص) و برخی مباحث دیگر نظراتی ارایه کرده است که با گزارش‌های تاریخی و مشهور سازگاری ندارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Pathology of Religious and Political Biases in Historiography (A Reflection on Historiography of Hussein Munis)

نویسنده [English]

  • Qasem Khanjani
Assistant Professor of Department of History of Institute of Hawzah and University- Qom - Iran
چکیده [English]

Hussein Munis is an Egyptian historian (d. 1996) who has several books and historical and geographical works about the life of the Prophet Muhammad (PBUH) and topics related to the history of Islam. In this article, the question is, what are the characteristics of the historioghraphy of Hussein Munis? Because based on his first claim, especially in the book "Dirasah fi al-Sirah al-Nabawiyyah", he was trying to write a critical, scientific and far-from-emotional work about the biography of the Prophet Muhammad (PBUH), and the purpose of this research is, examining this claim and criticizing it. This research, with the library and descriptive method, has come to the conclusion that Hussein Munis, contrary to his claim, has taken a non-scientific path during his works and in some cases has suffered a biased view. Due to this view, he has given opinions about the religion and belief of Abd al-Muttalib, the faith of Abu Talib, the revelation of revelation, the role of some people such as Abu Bakr, Omar and Amir al-Mu'minin Ali, the economic situation of the Prophet Muhammad and some other topics. which is not compatible with historical and famous reports.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Hussein Munis
  • Atlas of Islamic History
  • Dirasah fi al-Sirah al-Nabawiyyah
  • Biographical Writings
  • Historiography
  • Egyptian Historians
منابع:
ابن ابى شیبة، عبدالله بن محمد (1416ق). المصنف فى الاحادیث و الآثار، تحقیق محمد عبدالسلام شاهین، بیروت: دار الکتب العلمیة.
ابن سعد، محمد (1410ق). الطبقات الکبری، تحقیق محمد عبد القادر عطا، بیروت: دار الکتب العلمیه.
ابن سید الناس، محمد بن محمد (1406ق). عیون الاثر فى فنون المغازى و الشمائل و السیر، بیروت: موسسة عزالدین.
ابن شهر آشوب، محمد بن على (1328). متشابه القرآن و مختلفه، تهران: مکتبة البوذرجمهری (المصطفوی).
ابن کثیر، ابو الفداء اسماعیل بن کثیر الدمشقی (1408ق). البدایة و النهایة، تحقیق علی شیری، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
ابن منظور، جمال الدین محمد بن مکرم (1405ق). لسان العرب، نشر ادب الحوزه.
بصیری، عباس (1399ق)، بازنمایی تاریخ صدر اسلام در جریان نوگرای مسلمان مصر (مطالعه موردی: عباس محمود العقاد). مطالعات تاریخ اسلام، سال دوازدهم (شماره 45)، ص 63 – 92.
بلاذری، احمدبن یحیی (1417ق). جمل من انساب الاشراف، تصحیح سهیل زکار، بیروت: دار الفکر.
پیشوایی، مهدی (1399). تاریخ اسلام (از جاهلیت تا رحلت پیامبر(ص))، قم: دفتر نشر معارف.
جعفریان، رسول (1373). تاریخ سیاسی اسلام(1) سیره رسول خدا(ص)، تهران: سازمان چاپ و انتشاران وزارت ارشاد اسلامی. 
جوهری، اسماعیل بن حماد (1407ق). الصحاح، تحقیق احمد عبدالغفور عطاء، قاهره: افست بیروت: دار العلم للملایین.
خانجانی، قاسم (1400). بررسی اتهام کفر به حضرت ابوطالب، سیره‌پژوهی اهل بیت(ع)، شماره 13، ص 89-102.
داود، حامد حنفی (1341). ارزش علمی کتاب عبدالله بن سبا تألیف استاد مرتضی عسکری، مکتب تشیع، شماره 9، ص 304 – 312.
دولابی، محمّد بن احمد بن حماد انصاری رازی (1407 ق). الذرّیة الطاهره، قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
زرگری نژاد، غلامحسین (1378). تاریخ صدر اسلام (عصر نبوت)، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت).
سرخسی، شمس الدین (1960م). شرح کتاب السیر الکبیر لمحمد بن حسن شیبانی، تحقیق صلاح الدین المنجد، مصر.
سمرقندی، ابو اللیث نصر بن محمد (بی‌تا). بحر العلوم (تفسیر سمرقندی)، تحقیق محمود مطرجی، بیروت: دار الفکر.
شریف رضی، محمد بن حسین (1955م). تلخیص البیان فی مجازات القرآن، تحقیق محمد عبد الغنی حسن، قاهره: دار إحیاء الکتب العربیة - عیسى البابی الحلبی وشرکا.
شهیدی، سید جعفر (1327). جنایات تاریخ، تهران: کتابفروشی حافظ.
صدوق، محمد بن علی(1405ق). کمال الدین و تمام النعمة، تحقیق و تصحیح علی اکبر غفاری، تهران: دار الکتب الاسلامیة.
طبرانى، سلیمان بن احمد (1404ق). المعجم الکبیر، تحقیق حمدى عبدالمجید سلفى، بیروت: دار احیاء التراث العربى.
طبرسی، فضل بن علی (1415ق). مجمع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
طبری، محمد بن جریر(1967م). تاریخ الأمم و الملوک، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت: دار التراث.
طوسی، محمد بن حسن (1409ق). التبیان فی تفسیر القرآن، تحقیق احمد حبیب قصیر العاملی، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
عاملی، جعفر مرتضی (1415ق). الصحیح من سیرة النبی الأعظم، بیروت: دار الهادی و دار السیره.
عبدالرزاق بن همام (بی تا). المصنف، تحقیق حبیب الرحمن الاعظمى، بیروت: المجلس العلمى.
عودی، ستار، (1388). حسن ابراهیم حسن. دانشنامه جهان اسلام، تهران: بنیاد دائره المعارف اسلامی، جلد 13، ص 267 – 268.
فیض کاشانی، محسن (1416ق). التفسیر الصافی، تحقیق و تصحیح حسین اعلمی، تهران: مکتبة الصدر.
مجلسی، محمدباقر (1403ق). بحار الانوار الجامعه لدرر اخبار الائمه الاطهار(ع)، بیروت: مؤسسة الوفاء.
محقق حلی، جعفر بن حسن (1364). المعتبر فی شرح المختصر، قم: مؤسسة سید الشهداء.
مسعودی، علی بن الحسین (1404ق). مروج الذهب و معادن الجوهر، قم: دار الهجرة.
مطهری، مرتضی (1389ش). مجموعه آثار، جلد 18، قم: انتشارات صدرا.
مفید، محمد بن محمد (1413ق). اوائل المقالات، تحقیق شیخ إبراهیم أنصاری، قم: المؤتمر العالمی لألفیة الشیخ المفید.
مقریزی، احمد بن علی (1420ق). امتاع الاسماع بما للنبی(ص) من الاحوال و الاموال و الحفدة و المتاع، تحقیق محمد عبدالحمید نمیسی، بیروت: دار الکتب العلمیه.
مونس، حسین (1423ق). تاریخ قریش، دمشق: دار المناهل‌- العصر الحدیث‌، الطبعه الاولی.
مونس، حسین (1408ق). دراسات فی السیره النبویه، قاهره: الزهراء للاعلام العربی.
مونس، حسین (بی‌تا)، عالم الاسلام، قاهره: الزهراء للاعلام العربی.
نویری، شهاب الدین احمد (1342ق). نهایة الارب فی فنون الادب، قاهره: مطبعه دار الکتب المصریه.
هیثمی، علی بن ابی بکر (1408ق). مجمع الزوائد و منبع الفوائد، بیروت: دار الکتب العلمیه.
یعقوبی، احمد بن واضح (بی‌تا). تاریخ الیعقوبی، بیروت: دار صادر.