علل تغییر دین گرجی‌های ساکن ایران در دوره صفویه؛ با تأکید بر گرجی‌های مازندران

نوع مقاله: مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه تاریخ دانشگاه خوارزمی تهران

2 دانشجوی دکتری تاریخ-دانشگاه خوارزمی

3 دانشیار دانشگاه خوارزمی تهران

چکیده

یکی از مسائل مورد توجه جهانگردان غربی که در ایران حضور یافته‌اند، نحوه اسلام آوردن گرجی‌ها، به‌ویژه در عهد صفویه و بعد از آن بوده است. عمده این جهانگردان، گرجی‌ها را در دین‌داری افرادی متزلزل و ضعیف معرفی کرده­اند و اسلام آوردن آنان را مصلحتی و ناشی از منفعت‌طلبی دانسته‌اند. از منظر جهانگردان غربی، گرجی­ها در آن دوره در آرزوی بازگشت به دین مسیحیت بودند. اما نتایج بررسی این پژوهش گویای این است که گرجی‌های ساکن ایران در عهد شاه‌عباس اول، به‌ویژه گرجی‌های کوچنده به مناطق مختلفی همچون اصفهان و مازندران، برخلاف این ادعا، عمدتاً از طبقه ضعیف گرجستان بوده و دل ‌خوشی از مسیحیت به‌عنوان دین طبقه ازناور و حاکمان گرجستان نداشتند. آنان در فرصت‌های مناسب اسلام اختیار کرده و برخلاف القائات برخی جهانگردان غربی، در دین جدید خود و مشخصاٌ مذهب تشیع، راسخ و استوار بوده و در درازمدت، منشأ خدمات ارزنده‌ای نیز بوده‌اند. اگر هم در موارد محدودی، بازگشت از دین اسلام وجود داشته، (با توجه به تفاوت طبقاتی موجود در گرجستان)، عمدتاٌ مربوط به برخی بزرگان و وابستگان حکام گرجی بوده است که به عللی مجبور به اقامت در ایران بوده و ندرتاً، بنا بر مصلحت و منفعت تغییر دین داده بودند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Causes of Change in Religion of Georgians Living in Iran During the Safavid Period; With Emphasis on the Georgians of Mazandaran

نویسندگان [English]

  • Saleh Pargari 1
  • Hibatullah Khorami Shurkai 2
  • Mohammad Hassan Raznahan 3
1 Associate Professor of Kharazmi University
2 PhD student in history-Kharazmi University
3 Faculty member of Kharazmi University of Tehran
چکیده [English]

One of the noteworthy issues of Western tourists who have been in Iran, is how Georgians become Muslim, especially during and after the Safavid era. Most of these tourists have described Georgians as unstable and weak in their religion and consider their converting to Islam to be expedient and for benefits. From the viewpoint of Western tourists, Georgians at that time longed for a return to Christianity. However, the results of this study show that Georgians living in Iran during the reign of Shah Abbas I, especially Georgians migrating to different regions such as Isfahan and Mazandaran, contrary to this claim, were mainly from the weak class of Georgia and were not happy with the Christianity as the religion of the upper class and the rulers of Georgia. They have chosen Islam at the right time and, contrary to the claims of some Western tourists, have been steadfast in their new religion and specifically the Shiite religion, and in the long run have been a source of valuable services.
Although in some cases there has been a return to Islam (due to the class differences in Georgia), it has been mainly related to some of the elders and relatives of the Georgian rulers who were forced to stay in Iran for some reason and rarely changed their religion according to their interests

کلیدواژه‌ها [English]

  • Georgian
  • religion
  • İslam
  • Safavid
  • Shiism
اشراقی، احسان (1380)؛ گرجیان در نظام صفوی، در کتاب تأثیرات متقابل فرهنگی و تاریخی ایران و گرجستان (ص 153 تا 161)، تهران، مرکز اسناد و تاریخ دیپلماسی، 1380 ش.

الهی، یوسف و قلی­پور، شهرام؛ علماء مازندران از قاجار تا امروز؛ ساری؛ شلفین؛ چاپ اول؛ 1392 ش.

بابایی، سوسن؛ بابایان، کاترین؛ باغدیانتس، اینا و همکاران، غلامان خاصه، نخبگان نوخاسته‌ی دوران صفوی؛ ترجمه حسن افشار؛ تهران؛ نشر مرکز؛ چاپ اول؛ 1390 ش.

بی‌نا؛ عالم‌آرای شاه اسماعیل؛ تصحیح اصغر منتظر صاحب؛ تهران؛ انتشارات علمی و فرهنگی؛ چاپ دوم، 1384 ش.

تاورنیه، ژان باتیست؛ سفرنامه تاورنیه، ترجمه ابو تراب نوری، اصفهان، کتابخانه سنایی و کتاب‌فروشی تأیید، 1336 ش.

تکتاندرفن، دریابل ژرژ و ایتر پرسیکوم؛ گزارش سفارتی به دربار شاه‌عباس اول؛ ترجمه محمود تفضلی؛ تهران؛ بنیاد فرهنگ ایران؛ 1351 ش.

جواهرکلام، علی؛ زنده رود یا جغرافیای تاریخی اصفهان؛ ج 1؛ تهران؛ مهر؛ 1313 ش.

حیدری گرجی، عبدالعلی؛ تاریخ گرجی‌های ایران؛ تهران؛ موسسه فرهنگی نگاه بینه؛ چاپ اول؛ 1389.

خزائیلی، محمدباقر؛ وضعیت ارامنه ایران در عصر شاه‌عباس اول؛ پژوهشنامه تاریخ؛ سال سوم؛ بهار 1386 ش؛ شماره دهم (ص 1 تا 19).

دروویل، گاسپار؛ سفر در ایران؛ ترجمه منوچهر اعتماد مقدم؛ تهران؛ شباویز؛ چاپ چهارم؛ 1370 ش.

دلاواله، پیترو؛ سفرنامه پیترو دلاواله؛ ترجمه شعاع الدین شفا؛ تهران؛ شرکت انتشارات علمی فرهنگی؛ چاپ چهارم؛ 1384 ش.

رحیمی فریدون‌شهری، ملک محمد؛ گرجی تباران ایران در میان طوفان‌ها تا نبرد در تسیخه؛ اصفهان؛ نشر مؤلف؛ چاپ اول؛ 1394 ش.

روملو، حسن بیگ؛ احسن التواریخ، تصحیح عبدالحسین نوائی؛ تهران؛ بابک؛ 1357 ش.

سیوری، راجر؛ ایران عصر صفوی؛ ترجمه کامبیز عزیزی؛ تهران؛ مرکز؛ چاپ شانزدهم؛ 1385 ش.

شاردن، ژان؛ سفرنامه شاردن؛ ج 1 و 2؛ ترجمه اقبال یغمایی؛ تهران؛ توس؛ چاپ اول؛ 1372 ش.

شمیم، علی‌اصغر؛ ایران در دوره سلطنت قاجار؛ تهران؛ بهزاد؛ چاپ اول؛ 1387 ش.

صفت گل، منصور؛ ساختار نهاد و اندیشه دینی در ایران عصر صفوی (تاریخ تحولات دینی ایران در سده‌های دهم تا دوازدهم قمری)؛ تهران؛ موسسه خدمات فرهنگی رسا؛ چاپ اول؛ 1381 ش.

صفت گل، منصور؛ اعتراف‌نامه؛ تهران؛ کتابخانه و موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی؛ چاپ اول؛ 1388 ش.

صیامی گرجی، محمدتقی؛ مجموعه الهام الزهرا؛ قم؛ بی‌نا؛ چاپ اول؛ 1395 ش.

فلسفی، نصرالله؛ زندگانی شاه‌عباس اول؛ جلد سوم؛ تهران؛ انتشارات علمی؛ چاپ ششم؛ 1375 ش.

فیگویروا، دن گارسیا دسیلوا؛ سفرنامه دن گارسیا دسیلوا فیگویرا؛ ترجمه غلامرضا سمیعی؛ تهران؛ نشر نو؛ چاپ اول؛ 1363 ش.

قلانی، نسرین؛ پ س و؛ گذری مردم شناختی بر گرجیان ایران؛ اصفهان؛ گلبن؛ چاپ اول؛ 1390 ش.

کارری، جملی؛ سفرنامه کارری؛ ترجمه عباس نخجوانی و عبدالعلی کارنگ؛ تبریز؛ اداره کل فرهنگ و هنر آذربایجان شرقی؛ چاپ اول؛ 1348 ش.

گوگونانی، سعید (مصطفی قلی)؛ آخوره (علیا) خلف قهستجان؛ پیشینه تاریخی جغرافیایی اجتماعی اقتصادی و فرهنگی فریدون‌شهر تا انقلاب اسلامی؛ فریدون‌شهر؛ مؤلف؛ چاپ دوم؛ 1393 ش.

لانگ، دیوید مارشال؛ گرجی‌ها؛ ترجمه رقیه بهزادی؛ تهران؛ وزارت امور خارجه؛ چاپ اول؛ 1373 ش.

لکهارت، لارنس؛ انقراض سلسله صفویه؛ ترجمه اسماعیل دولتشاهی؛ تهران؛ انتشارات علمی و فرهنگی؛ چاپ سوم؛ 1383 ش.

منشی، اسکندربیگ؛ تاریخ عالم‌آرای عباسی؛ ج 1-3؛ تصحیح ایرج افشار؛ تهران؛ امیرکبیر؛ چاپ سوم؛ 1382 ش.

مولیانی، سعید؛ ج‍ای‍گ‍آه گ‍رجی ه‍ا درت‍آری‍خ و ف‍ره‍ن‍گ و تم‍دن ای‍ران؛ اصفهان؛ یکتا؛ چاپ اول؛ 1379 ش.

نیبور، کارستن؛ سفرنامه کارستن نیبور؛ ترجمه پرویز رجبی؛ تهران؛ توکا؛ چاپ اول؛ 1354 ش.

واله قزوینی اصفهانی، محمد یوسف؛ ایران در زمان شاه صفی و شاه‌عباس دوم؛ تصحیح محمدرضا نصیری؛ تهران؛ انجمن آثار و مفاخر فرهنگی؛ چاپ دوم؛ 1382 ش.

هدایت، رضا قلی خان؛ روضه الصفای ناصری؛ بی‌جا؛ 1270 ق.